تیک‌تاک (TikTok) در برابر آمریکا: نبرد بر سر داده‌ها و امنیت ملی

تیک‌تاک (TikTok) سال‌هاست که در آمریکا تحت فشار قرار دارد و بحث‌هایی درباره قوانین دسترسی به داده‌ها را برانگیخته است. شرکت مادر این پلتفرم، ByteDance، باید بخش آمریکایی خود را واگذار کند، در غیر این صورت، پایگاه کاربران آمریکایی خود را که بیش از ۱۷۰ میلیون نفر هستند، از دست خواهد داد.

ممنوعیت تیک‌تاک (TikTok) از چه زمانی اجرا می‌شود؟

در اوایل سال ۲۰۲۴، لایحه‌ای تصویب شد که قرار بود ممنوعیت تیک‌تاک از ژانویه ۲۰۲۵ اجرا شود. در ۱۸ ژانویه، چند ساعت پیش از نیمه‌شب، این پلتفرم غیرفعال شد و پیامی به کاربران نمایش داده شد که نشان می‌داد اپلیکیشن ممنوع شده است. با این حال، حدود ۱۲ ساعت بعد، با امضای یک فرمان اجرایی توسط دونالد ترامپ در ۲۰ ژانویه ۲۰۲۵، ممنوعیت ۷۵ روز به تعویق افتاد.

در این دوره موقت، کاربرانی که اپلیکیشن را از قبل نصب کرده‌اند، همچنان می‌توانند از آن استفاده کنند، اما کاربران جدید نمی‌توانند آن را از اپ استورهای اپل و گوگل دانلود کنند. در نتیجه، بسیاری از کاربران در حال جستجوی جایگزین‌هایی برای تیک‌تاک هستند.

لایحه ممنوعیت تیک‌تاک چیست؟

در ۱۳ مارس ۲۰۲۴، مجلس نمایندگان آمریکا قانونی را تصویب کرد که شرکت چینی ByteDance را مجبور می‌کند ظرف شش ماه تیک‌تاک را بفروشد، در غیر این صورت، اپلیکیشن در آمریکا ممنوع خواهد شد. این ممنوعیت، اپل و گوگل را مجبور می‌کند که تیک‌تاک را از فروشگاه‌های خود حذف کرده و ارائه‌دهندگان اینترنت نیز نسخه تحت وب آن را مسدود کنند.

این قانون که با عنوان “قانون محافظت از آمریکایی‌ها در برابر اپلیکیشن‌های تحت کنترل دشمنان خارجی” (H.R. 7521) شناخته می‌شود، با رأی ۳۲۵ موافق در مقابل ۶۵ مخالف در مجلس نمایندگان تصویب شد. هرچند این لایحه در سنا مورد بررسی قرار نگرفت، اما یک ماه بعد، مجلس نمایندگان تلاش دیگری انجام داد و در ۲۰ آوریل ۲۰۲۴، آن را به همراه یک بسته کمک خارجی (H.R. 815) برای اوکراین، تایوان و اسرائیل تصویب کرد. این بار، لایحه با رأی ۳۶۰ موافق در برابر ۵۸ مخالف به تصویب رسید.

سپس در ۲۳ آوریل ۲۰۲۴، سنا این قانون را با رأی ۷۹ به ۱۸ تصویب کرد. در ۲۴ آوریل ۲۰۲۴، جو بایدن رئیس‌جمهور وقت آمریکا قانون امنیت ملی ۲۰۲۴ را امضا کرد که شامل الزام واگذاری تیک‌تاک یا ممنوعیت آن بود.

طبق این قانون، ByteDance تا ۱۹ ژانویه ۲۰۲۵ (۹ ماه) فرصت داشت تا تیک‌تاک را بفروشد و مالکیت آن را به یک شرکت آمریکایی یا متحد ایالات متحده واگذار کند. در صورتی که مذاکرات در جریان باشد، رئیس‌جمهور می‌توانست ۹۰ روز دیگر به این مهلت اضافه کند.

تعویق ممنوعیت توسط ترامپ

در ۲۰ ژانویه ۲۰۲۵، با آغاز ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، وی با صدور یک فرمان اجرایی، اجرای ممنوعیت را برای ۷۵ روز دیگر (تا ۴ آوریل ۲۰۲۵) به تعویق انداخت.

ترامپ در دوره اول ریاست‌جمهوری خود طرفدار ممنوعیت تیک‌تاک بود، اما در انتخابات ۲۰۲۴ از ممنوعیت آن حمایت نکرد.

واکنش تیک‌تاک

تیک‌تاک در تلاش برای مقابله با این ممنوعیت، ۲.۱ میلیون دلار در کمپین‌های تبلیغاتی سرمایه‌گذاری کرد و ویدئوهایی از کاربران آمریکایی منتشر کرد که توضیح می‌دادند چگونه این اپلیکیشن به رشد کسب‌وکارشان کمک کرده است. این تبلیغات عمدتاً در ایالت‌های کلیدی که رقابت سنگینی برای کرسی‌های سنا داشتند، منتشر شد.

پس از امضای قانون، تیک‌تاک در بیانیه‌ای اعلام کرد که این ممنوعیت غیرقانونی و مغایر با قانون اساسی است و سپس در دادگاه از دولت آمریکا شکایت کرد. اما دادگاه این شکایت را رد کرد.

تیک‌تاک مدعی است که بیش از ۱۷۰ میلیون آمریکایی از این اپلیکیشن استفاده می‌کنند و نزدیک به ۵ میلیون کسب‌وکار از طریق آن ایجاد و رشد کرده‌اند.

جدول زمانی ممنوعیت تیک‌تاک

• ۲۰۲۰
  سپتامبر ۲۰۲۰: دولت ترامپ برای اولین بار تلاش کرد تیک‌تاک را ممنوع کند.
• ۲۰۲۳
  ژانویه ۲۰۲۳: تیک‌تاک طرح “پروژه تگزاس” را با بودجه ۱.۵ میلیارد دلار پیشنهاد داد تا داده‌های کاربران آمریکایی را در سرورهای اوراکل ذخیره کند. اما این طرح نتوانست کنگره را متقاعد کند.
  فوریه ۲۰۲۳: دولت بایدن استفاده از تیک‌تاک را در دستگاه‌های کارکنان فدرال ممنوع کرد.
  مارس ۲۰۲۳: FBI و وزارت دادگستری آمریکا تحقیقاتی درباره جاسوسی احتمالی تیک‌تاک از خبرنگاران آمریکایی آغاز کردند. شئو زی چیو، مدیرعامل تیک‌تاک، در کنگره برای دفاع از این پلتفرم شهادت داد.
• ۲۰۲۴
  مارس ۲۰۲۴: مجلس نمایندگان لایحه ممنوعیت را تصویب کرد.
  آوریل ۲۰۲۴: سنا این لایحه را همراه با بسته کمک خارجی تصویب کرد و بایدن آن را امضا کرد.
  می ۲۰۲۴: تیک‌تاک از دولت آمریکا در دادگاه شکایت کرد و مدعی شد که این ممنوعیت ناقض آزادی بیان است.
• ۲۰۲۴ – ۲۰۲۵
  دسامبر ۲۰۲۴: دادگاه تجدیدنظر فدرال، ممنوعیت تیک‌تاک را تأیید کرد.
  ۱۷ ژانویه ۲۰۲۵: دیوان عالی آمریکا ممنوعیت را تأیید کرد و اعلام کرد که تیک‌تاک باید تا ۱۹ ژانویه مسدود شود.
  ۱۸ ژانویه ۲۰۲۵: تیک‌تاک سرویس‌دهی به کاربران آمریکایی را متوقف کرد و پیامی به کاربران نمایش داد: “یک قانون جدید در آمریکا، استفاده از تیک‌تاک را ممنوع کرده است.”
  ۱۹ ژانویه ۲۰۲۵: دونالد ترامپ یک فرمان اجرایی صادر کرد که مهلت را ۷۵ روز دیگر (تا ۴ آوریل ۲۰۲۵) تمدید کرد.

ایالات متحده به دلایل مختلفی قصد دارد اپلیکیشن تیک‌تاک را ممنوع کند، اما دلیل اصلی آن نگرانی‌های امنیت ملی است. قانون‌گذاران آمریکایی نگران هستند که شرکت بایت‌دنس (ByteDance) در صورت اجبار، داده‌های کاربران آمریکایی را به دولت چین انتقال دهد. طبق قانون، تیک‌تاک به عنوان یک “اپلیکیشن تحت کنترل دشمن خارجی” طبقه‌بندی شده است.

رئیس کمیته، نماینده کتی مک‌موریس راجرز از واشنگتن، در یک جلسه استماع درباره خطرات امنیت ملی تیک‌تاک اظهار داشت:
“امروز، قوانین حزب کمونیست چین شرکت‌های چینی مانند بایت‌دنس را ملزم می‌کند که برای آن‌ها جاسوسی کنند.”

تیک‌تاک گزارش شفافیتی منتشر می‌کند که در آن درخواست‌های قانونی رسمی برای دریافت داده‌های کاربران را افشا می‌کند. گزارش درخواست اطلاعات که هر شش ماه یک‌بار منتشر می‌شود، نشان می‌دهد که در نیمه اول سال ۲۰۲۴ درخواست‌های اطلاعاتی از سوی نهادهای اجرای قانون به بالاترین میزان خود رسیده و در سراسر جهان به ۱۳,۱۶۶ مورد افزایش یافته است.

در حالی که نگرانی‌های مربوط به امنیت داده‌ها و امنیت ملی محرک اصلی ممنوعیت تیک‌تاک هستند، قانون‌گذاران آمریکایی چندین مسئله دیگر را نیز در مورد این برنامه مطرح کرده‌اند، از جمله:

• اعتیادآوری: تیک‌تاک به عنوان یک پلتفرم بسیار اعتیادآور شناخته می‌شود. با این حال، این اپلیکیشن قابلیتی اضافه کرده که پس از ۶۰ دقیقه، به کاربران هشدار می‌دهد تا از برنامه خارج شوند.
• اطلاعات نادرست: تیک‌تاک مدعی است که طبق قوانین جامعه خود اجازه انتشار اطلاعات نادرست را نمی‌دهد و به‌طور فعال تلاش می‌کند این موارد را حذف کند. همچنین، این پلتفرم تبلیغات سیاسی را نمی‌پذیرد.
• ایمنی کودکان: نگرانی‌های زیادی در مورد استفاده یا سوءاستفاده کودکان از این برنامه وجود دارد. تیک‌تاک برای محافظت از کودکان در این پلتفرم اقداماتی انجام داده و تجربه‌ای متفاوت را برای کاربران زیر ۱۳ سال در ایالات متحده فراهم کرده است. به عنوان مثال، این پلتفرم مانع از وایرال شدن و استفاده این کاربران از قابلیت پیام‌رسانی خصوصی شده است.
• سلامت روان: محتوایی که اختلالات تغذیه‌ای، مصرف دخانیات یا خودکشی را ترویج می‌کند، یکی از نگرانی‌های موجود است. با این حال، تیک‌تاک مانند اکثر شرکت‌های رسانه‌های اجتماعی، سیاست‌های تعدیل محتوا دارد و هدف آن حذف محتوای ناقض قوانین است.
• فروش داده‌ها: جمع‌آوری و فروش داده‌هایی که تیک‌تاک برای کسب سود به آن‌ها نیازی ندارد، یکی دیگر از نگرانی‌های اصلی است. با این حال، تیک‌تاک ادعا کرده که داده‌های کاربران را به کارگزاران اطلاعاتی نمی‌فروشد.
• امنیت داده‌ها: نشت داده‌ها یک نگرانی بزرگ است. البته این مشکل مختص تیک‌تاک نیست و همه پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی در معرض خطر نشت اطلاعات هستند. تیک‌تاک و سایر رسانه‌های اجتماعی از پروتکل‌های دسترسی به داده‌ها برای محافظت از اطلاعات کاربران استفاده می‌کنند و داده‌ها را بر اساس سطح حساسیت دسته‌بندی می‌کنند.

حتی پیش از ممنوعیت فدرال، ایالات متحده استفاده از این اپلیکیشن را در تلفن‌های کارمندان دولت فدرال و کارکنان بخش دولتی ممنوع کرده بود. همچنین، در بیش از نیمی از ایالت‌های آمریکا، استفاده از این اپلیکیشن در تلفن‌های کارمندان دولتی ممنوع شد. علاوه بر این، چندین ایالت نیز از تیک‌تاک شکایت کرده‌اند. اولین ایالتی که از این شرکت شکایت کرد، ایندیانا بود و ادعا کرد که این اپلیکیشن محتوای نامناسب به کاربران نمایش می‌دهد و با روش‌های جمع‌آوری داده‌هایش، قوانین حفاظت از مصرف‌کنندگان را نقض می‌کند. ایالت آرکانزاس نیز از تیک‌تاک، بایت‌دنس و شرکت مادر فیس‌بوک (متا) شکایت کرد و ادعا نمود که این شرکت‌ها قوانین مربوط به اعمال فریبنده در تجارت را نقض کرده‌اند.

ایالت مونتانا اولین ایالت آمریکا بود که قانونی برای ممنوعیت تیک‌تاک در تمامی دستگاه‌های شخصی تصویب کرد. این قانون قرار بود از ژانویه ۲۰۲۴ اجرایی شود، اما در نوامبر ۲۰۲۳ یک قاضی فدرال این ممنوعیت را مسدود کرد و آن را ناقض متمم اول قانون اساسی دانست. بر اساس این قانون، اپلیکیشن نباید در محدوده این ایالت فعالیت می‌کرد و فروشگاه‌های اپلیکیشن که آن را ارائه می‌دادند، روزانه تا ۱۰,۰۰۰ دلار جریمه می‌شدند.

چندین دانشگاه نیز این اپلیکیشن را در شبکه‌های خود مسدود کرده‌اند.

چه کسی ممکن است تیک‌تاک را بخرد؟

تیک‌تاک بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار ارزش‌گذاری شده است و این سوال را مطرح می‌کند که در صورت تمایل بایت‌دنس به فروش، چه کسی می‌تواند این پلتفرم را خریداری کند؟ این مبلغ بیش از دو برابر ۴۴ میلیارد دلاری است که ایلان ماسک در سال ۲۰۲۲ برای خرید توییتر پرداخت کرد.

این رقم خریداران بالقوه را به ثروتمندترین افراد جهان، کنسرسیومی از سرمایه‌گذاران یا شرکت‌های بزرگ فناوری محدود می‌کند. برخی از افرادی که به طور عمومی یا غیررسمی ابراز علاقه به خرید تیک‌تاک کرده‌اند، شامل موارد زیر هستند:

• استیون منوچین، بانکدار سرمایه‌گذاری و وزیر سابق خزانه‌داری آمریکا.
• کریس پاولوسکی، مدیرعامل پلتفرم ویدیویی آنلاین Rumble.
• بابی کوتیک، مدیرعامل سابق Activision Blizzard.
• کوین اولری، سرمایه‌گذار برنامه Shark Tank.
• فرانک مک‌کورت، میلیاردر و تاجر حوزه املاک و مستغلات.
• ایلان ماسک، مدیرعامل تسلا و اسپیس‌ایکس.
• جیمی دونالدسون (Mr. Beast)، یوتیوبر معروف.

فرانک مک‌کورت رسماً پیشنهادی برای خرید این پلتفرم (بدون الگوریتم اختصاصی آن) به مبلغ ۲۰ میلیارد دلار ارائه کرده است.

مایکروسافت، اوراکل، توییتر (X) و والمارت نیز به عنوان خریداران احتمالی مطرح شده‌اند. گوگل و متا نیز در میان گزینه‌ها قرار دارند اما ممکن است با مشکلات ضد انحصار مواجه شوند.

تیک‌تاک در چه کشورهایی ممنوع شده است؟

ایالات متحده تنها کشوری نیست که ممنوعیت کامل یا جزئی علیه تیک‌تاک اعمال کرده است. برخی کشورها به‌طور کامل این اپلیکیشن را برای همه کاربران ممنوع کرده‌اند، از جمله:

• افغانستان
• هند
• ایران
• قرقیزستان
• نپال
• سومالی

در مقابل، برخی مناطق محدودیت‌های جزئی اعمال کرده‌اند، به ویژه برای کارمندان دولت. کشورهایی که تیک‌تاک را در دستگاه‌های دولتی ممنوع کرده‌اند، شامل استرالیا، بلژیک، کانادا، دانمارک، اتحادیه اروپا، فرانسه، لتونی، نیوزیلند، نروژ، تایوان و بریتانیا هستند.

برخی کشورها مانند اندونزی و پاکستان نیز قبلاً این برنامه را ممنوع کرده بودند اما بعداً ممنوعیت را لغو کردند.

کلام آخر

تیک‌تاک در معرض ممنوعیت در ایالات متحده قرار دارد، که به دلیل نگرانی‌های امنیت ملی و مسائل مختلف دیگر از جمله جمع‌آوری داده‌ها و اثرات آن بر سلامت روان کاربران ایجاد شده است. در حال حاضر، مهلت‌هایی برای واگذاری این پلتفرم به یک شرکت آمریکایی تعیین شده و تلاش‌ها برای جلوگیری از این ممنوعیت ادامه دارد. آینده تیک‌تاک بستگی به تصمیمات دولت و خرید احتمالی آن توسط شرکت‌های بزرگ یا افراد ثروتمند دارد.